Nông dân điêu đng

v́ rung đt

Văn Quang

Viết từ Sài G̣n

 

Vào buổi chiều ngày thứ hai 17-6-2013, tôi đă dành th́ giờ theo dơi kỳ họp của Quốc Hội (QH) VN được trực tiếp truyền h́nh cho cả nước xem trên đài VTV1. Bởi đây là vấn đề hết sức quan trọng đă từng gây ra nhiều dư luận, nhiều cuộc tranh căi, nhiều cuộc khiếu kiện kéo dài thậm chí đổ máu như các vụ Tiên Lăng, Nam Định… Với quá nhiều thực trạng đau ḷng và quá nhiều t́nh tiết hết sức tế nhị, giữa luật pháp và quyền hành, giữa t́nh cảm và lư trí. Quyền lợi thiết thân của người dân mà lâu nay cứ đụng đến là có phiến toái, có nhiều mặt của vấn đề. Tôi đă cố gắng theo dơi những bài phát biểu của các ông bà “đại biểu” nêu lên. Mỗi ông, mỗi bà đều có những ư kiến riêng, tŕnh bày những hoàn cảnh riêng. Nhưng tựu chung có thể gom lại là: “đất thuộc quyền của ai, của nhà nước hay của người dân? Khái niệm mơ hồ đó khiến cho khi bị trưng thu, bị giải tỏa v́ sự cần thiết của quốc gia hay của các nhà đầu tư làm kinh tế, nảy sinh mâu thuẫn trầm trọng. Giải pháp nào chấn chỉnh t́nh trạng này cho vào khuôn phép để người dân không bị thiệt tḥi”. Bên cạnh đó là t́nh trạng khốn đốn của người nông dân hiện nay, càng làm ra bao  nhiêu lúa gạo càng thua lỗ.

Hầu hết những bài phát biểu của các ông bà “nghị” được viết sẵn, có ông bà “nghị” đọc rất xuôi, có ông bà đọc ngắc ngứ v́ lư do nào chẳng biết, có lẽ tại những ǵ nêu ra quá hóc búa, đọc sai một ly đi một dặm nên cứ cẩn tắc vô áy náy, đọc nguyên si cho chắc ăn. Tuy vậy, đôi khi ngắt câu, ngắt quăng không đúng cũng phải đọc lại cho rơ nghĩa. Chắc các vị này đă quá biết câu chuyện ngày xưa khi quan huyện muốn ăn tiền của cả 2 bên đi kiện. Nhiều bạn đọc thừa biết, ở đây tôi kể lại sơ lược chuyện tạm gọi là chuyện “chấm phẩy” này.

 

Cho mày về nhà lấy chồng…

Có một anh nông dân đi lính lâu ngày, ở nhà cô vợ trẻ xin quan cho đi lấy chồng. Quan huyện  nhận lễ vật rồi phê vào đơn và dơng dạc đọc:

“Cho mày về nhà lấy chồng/ không được về nhà chồng cũ”.

Bất ngờ anh lính trở về, làm đơn đ̣i lại vợ. Quan lấy lại tờ đơn rồi đọc:

“Cho mày về nhà/ lấy chống không được/ về nhà chồng cũ”!

Hồi đó chữ nghĩa không có chấm phẩy nên đọc thế nào cũng được, nhưng rơ ràng hai kiểu đọc được hiểu trái hẳn nhau.

Khi đọc cũng vậy, kể cả các xướng ngôn viên của các đài truyền thanh truyền h́nh cũng phải “chấm phẩy” theo lối đọc của ḿnh. Có ai đọc “chấm phẩy” bao giờ đâu. Cho nên khi ngắc ngứ các ông bà “nghị” phải đọc lại cho “thông suốt” cũng chẳng có ǵ lạ, kẻo rồi đất của ông thành đất của tôi, nó phiền ra.

Trong bài này, tôi chỉ nhấn mạnh đến mảnh đất quan trọng như thế nào đối với người nông dân. 70% dân VN sống bằng nông nghiệp, đất chính là cuộc đời, là “lẽ sống c̣n” của người nông dân VN. Thế nên bàn đến vấn đề này cần phải có kinh nghiệm thực tế, có tâm huyết với người nông dân chứ không thể chỉ là những ư kiến loanh quanh, không thật sự đi sát với tâm trạng người dân, không đưa ra được giải pháp nào mới mẻ khả dĩ có thể thực hiện được trong hoàn cảnh này.

Trước khi bàn đến những ư kiến của các ông bà “nghị”, xin kể với bạn đọc một câu chuyện hết sức đau ḷng, một chuyện rất thật, điển h́nh cho những tranh chấp đất đai trong phạm vi gia đ́nh ruột thịt. Đôi khi tôi cũng đọc được vài chuyện trong gia đ́nh tranh chấp đất đai, tài sản đưa nhau ra ṭa. Nhưng ở VN th́ t́nh trạng này nhiều hơn và chỉ cần một cái nhà nhỏ, ba thước đất cũng đủ thành một cuộc “đại chiến” rồi.

 

Thuê luật sư đưa mẹ vào tù

 

Trong thời “băo giá” đă xảy ra vụ tranh chấp đất đai giữa bà Nguyễn Thị Cải 81 tuổi, với vợ chồng con trai là anh Hoàng Văn Đích và con dâu là chị Nguyễn Thị Thưởng, ở tại xă Xuân Lai, Xuân Thu, H. Sóc Sơn, Hà Nội.  Khoảng 8 giờ ngày 23-12-2011, bà Cải cầm búa đinh đến để đập tường công tŕnh phụ nhà anh Đích vừa mới xây xong với mục đích đ̣i đất. Khi bà Cải tới th́ chị Thưởng chạy đến giằng búa, đẩy bà Cải về phía sau, làm bà ngă xuống nền nhà. Bà Cải hô hoán th́ các con gái, con dâu chạy sang. Thấy bà Cải bị ngă c̣n chị Thưởng tay cầm búa đinh, tưởng chị Thưởng đánh bà Cải nên cả 5 xông vào giằng co búa đinh với chị Thưởng, đánh chị Thưởng phải đi cấp cứu tại Bệnh viện Bắc Thăng Long.

Sáng 25-12-2011, bà Cải lại cầm theo gậy tre cùng các con đến nhà chị Thưởng, anh Đích để đập phá tiếp. Các con dâu, con gái bà Cải đă đẩy đổ tường và kéo sập mái chuồng ngựa nhà anh Đích.

Sau đó vợ anh Đích tức con dâu bà Cải làm đơn kiện. Ngày 27-5-2013  vừa qua, Ṭa án Thành phố Hà Nội đưa các bị cáo là một bà già 81 tuổi và 5 người con dâu, con gái ra trước vành móng ngựa.

Bị hại (tức người đi kiện) trong phiên ṭa lại chính là con trai, con dâu của bà cụ đă gần đất xa trời!  Sau khi nghe đối chất, ṭa tuyên phạt cụ Nguyễn Thị Cải 9 tháng tù treo; 5 người con trai con dâu là Bạch, Tập, Thực, Hành, Vân, mỗi bị cáo 6 tháng tù treo. Ṭa sơ thẩm buộc các bị cáo phải bồi thường thiệt hại hơn 8 triệu đồng.

Khi nghe ṭa tuyên phạt án treo, vợ chồng anh Đích kháng án yêu cầu xử tù mẹ chồng và các anh chị em. Chị Thưởng “nhảy dựng” lên và thề sẽ kháng cáo để đẩy mẹ vào tù bằng được chứ không chịu thua.

 

Ngày xưa nghèo lắm

Cụ Cải tai điếc, mắt mờ sống trong căn nhà tuềnh toàng, cụ chậm chạp kể lại “sự tích” của miếng đất này. Cụ có tất cả 7 người con (4 trai, 3 gái) nhưng chẳng ai được ăn học đến đầu đến đũa, thậm chí có người c̣n chưa được đến trường ngày nào. Cậu con trai thứ tư Hoàng Văn Đích (SN 1967) được đi học nhưng tŕnh độ cũng chỉ ở dạng thoát mù chữ. Nhà cụ trước ở trong làng, nhưng sau này ra ven bờ đê lấp ao dựng nhà, tất cả được hơn 300m2.

Cụ Cải thở dài năo nuột kể: “Ngày xưa nghèo lắm, tôi phải cho hai đứa con gái đi ở cho người ta. Thương con đứt ruột nhưng đành v́ nếu ở nhà có khi chết đói cả”.

Năm 2006, sau khi cất xong ngôi nhà ba gian cho anh Đích, cụ Cải gọi anh em họ hàng đến chứng kiến việc cụ chia cho vợ chồng anh Đích mảnh đất hơn trăm mét vuông. Ở giữa nhà cụ và nhà anh Đích c̣n một mảnh đất vài chục mét nữa chưa xây dựng và đây chính là nguyên nhân khiến mẹ con, bà cháu không nh́n mặt nhau, ai cũng nhận ḿnh có công đầu.

 

Thằng con sinh ra từ… củ chuối

 

Theo lời chị Thưởng (vợ anh Đích) th́ khi lấy anh Đích, vợ chồng chị cũng phải gánh đất lấp ao nhiều ngày tháng mới cất thêm thành căn nhà năm gian, nhưng năm 2007 cụ Cải phá mất hai gian. Từ đó, mối quan hệ giữa hai bên bắt đầu căng thẳng. Căng thẳng đến nỗi họ không nh́n nhau, không chào nhau, không hỏi nhau, như người dưng nước lă. Anh Đích không nhận mẹ, rêu rao với mọi người là ḿnh sinh ra ở gốc chuối, tự lấy vợ, tự làm nhà. Đám cưới hai cô con gái của anh Đích và chị Thưởng (tức cháu nội cụ Cải) làm cỗ linh đ́nh bên này, nhưng chỉ cách vài bước chân, bà cụ Cải ngồi bó gối trước sân không được mời dự lễ.

Mâu thuẫn ngày càng gay go, khi vợ chồng anh Đích xây trên mảnh đất tranh chấp này một cái chuồng ngựa. Thấy con trai mang đổ vật liệu trước nhà, cụ Cải đoán được mưu toan và đă cảnh báo: “nếu xây sẽ đập đổ”. Bất chấp, anh Đích vẫn thuê người xây khu công tŕnh phụ. Điên máu, cụ Cải cầm búa đinh xông lên đập tường và bị con dâu xô ngă. Từ phía sau, phe của cụ Cải xông lên đánh tới tấp kẻ dám xô ngă mẹ ḿnh. 

 

Luân lư suy đồi đến hồi báo động đỏ

 

Theo lời anh N. - một người cháu của cụ Cải, vài ngày sau khi phiên ṭa phúc thẩm diễn ra, anh Đích đă cầm gáo nước tiểu định hắt vào chăn chiếu của cụ Cải nhưng bị anh trai phát hiện. Bên kia, vợ chồng anh Đích th́ tố, ngay tối hôm đi xử về, anh Đích bị mấy người anh trai vào nhà dùng điếu cày đánh vào chân, đến giờ vẫn c̣n đau.

Dù chưa có tiền sơn tường cho căn nhà cấp bốn mới xây nhưng vợ chồng anh Đích sẵn sàng bỏ ra số tiền không nhỏ để thuê luật sư buộc tội mẹ ḿnh trong phiên ṭa phúc thẩm. Trước khi rời phiên ṭa, chị Thưởng vẫn nói chắc như dao chém đá: “Chúng tôi sẽ làm đến cùng, sẽ kháng án”. Và tất nhiên đến nay vợ chồng anh con trai thứ tư của cụ Cải vẫn cố hết sức để đưa mẹ vào tù!

Ban đọc nghĩ sao về cuộc tranh chấp mất hết luân thường đạo lư này cũng chỉ v́ ba thước đất?

Điều này cũng cho thấy đạo đức xă hội xuống cấp, luân lư suy đồi đến hồi báo động đỏ. Và cũng từ đó cho thấy mành đất có giá trị như thế nào đối với người nông dân.

 

Thời kỳ cay đắng của nông nghiệp

Các ông bà “đại biểu” QH đang đi vào một nghị tŕnh then chốt của đời sống xă hội tại VN. Giải pháp nào và thực hiện ra sao c̣n là một hành tŕnh dài đầy khó khăn phức tạp, đ̣i hỏi tận cùng tâm huyết của người làm ra luật và người thi hành luật. Ngoài những điều luật c̣n lơ mơ, phát sinh những kiểu của quyền, những thực tế bất công, những chiêu lừa khiến người dân táng gia bại sản, những gia đ́nh sau khi bán đất hoặc bị thu hồi, bị cưỡng chế dù có được đền bù, có được tái định cư ở những nơi tồi tàn xuống cấp, rồi cũng thất nghiệp trắng tay v́ cả đời làm ruộng, chẳng biết nghề ǵ khác. Đấy là chưa nói đến thiên tai băo lụt và những lư do ngoài ư muốn khác khiến cho đời sống của nông dân ngày càng khó khăn chồng chất.

Vậy mà trong các kỳ họp trước, ở nông thôn người làm nông nghiệp lo toan mất ăn mất ngủ, thua lỗ, phá sản, tuyệt vọng..., c̣n chương tŕnh nghị sự của Quốc hội vẫn thường xuyên đề cập đến những biện pháp, những gói cứu nguy cho bất động sản! Bất động sản của mấy ông “đại gia” quan trọng hơn hay mùa màng lúa gạo của 70% nông dân quan trọng hơn? Vậy v́ sao tiếng kêu cứu của người làm nông nghiệp không mạnh mẽ như lĩnh vực khác trong thời kỳ đầy khó khăn, nguy nan? Quả thật không ai hiểu nổi.

Đến kỳ họp này, nhiều đại biểu đă lên tiếng “nói hộ” người dân, trong khi ông Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp- Phát triển nông thôn (NN – PTNT) Cao Đức Phát lại được tiếng là “quá hiền”. Bởi trong khi các ngành gặp khủng hoảng người ta lăn xả, đánh động, lùng sục t́m giải pháp, đ̣i hỏi chính phủ, đưa ra Quốc hội... th́ tiếng kêu của người làm nông nghiệp tắt lịm. Hăy nh́n thẳng, nói thẳng về t́nh h́nh nông nghiệp hiện nay.

 

Càng làm làm ra lúa gạo càng lỗ

Tính đến năm 2013, VN đă qua 25 năm xuất khẩu gạo, và lần đầu tiên, năm 2012 VN trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, ánh hào quang lấp lánh của ngôi vị đă lụi tàn. Cứ được mùa là mất giá, cái giá phải trả cực đắt: nông dân càng làm ra nhiều sản phẩm càng lỗ! Càng xuất khẩu càng khó khăn.

Giá bán theo chương tŕnh thu mua tạm trữ sát với giá thành, nông dân cày bạc mặt vẫn túng thiếu quanh năm trong khi khối doanh nghiệp lăi đến 800 tỉ đồng từ chương tŕnh này. Ai cũng thấy tư thương đang ḅn rút người trồng lúa, lẽ nào lănh đạo ngành nông nghiệp không biết?!

Tại đồng bằng sông Cửu Long, những ngày đầu tháng 6/2013, nông dân buộc phải bán cho thương lái với giá từ 3900 đồng đến 4050 đồng/kg trong khi Bộ Tài chính đă tính toán giá thành 1kg lúa do nông dân sản xuất vụ hè thu là 4142 đồng/kg. Tức là mỗi kg gạo lỗ hơn 100 đồng.

Trên thị trường thế giới, gạo Việt Nam c̣n ê chề hơn. Đầu tháng 6/2013, giá gạo trắng 5% tấm của Thái Lan ở mức 540 USD/tấn. Giá gạo cùng loại của Pakistan và Ấn Độ tương ứng ở các mức 435 USD/tấn và 440 USD/tấn. C̣n với các doanh nghiệp Việt Nam, các nhà xuất khẩu gạo tiếp tục giảm giá để thu hút khách mua, chỉ có người trồng lúa là thiệt.

Không chỉ người trồng lúa, mà cả người chăn nuôi, trồng cây trái, hoa quả, rau màu, v.v... Mặt trận nông nghiệp gần như đều chung số phận thua lỗ! Một số chính sách, chương tŕnh đă được đưa ra nhưng gần như chưa có tác dụng.

Một nền nông nghiệp cứ “giậm chận tại chỗ” và thụt lùi măi về hiệu quả sản xuất th́ không thể gọi là b́nh thường, nếu không nói là bất thường!

 

Cạnh tranh theo kiểu thụt lùi

Sau 1/4 thế kỷ trở lại ngôi vị, khả năng cạnh tranh của hạt gạo VN không những vẫn thua xa Thái Lan, mà c̣n thua luôn cả những “cường quốc” mới nổi như Ấn Độ, Myanmar. Và thua luôn cả gạo của Campuchia, quốc gia mới làm ra lúa gạo đủ ăn mấy năm nay!

Cũng sau 1/4 thế kỷ sản xuất gạo bán ra thế giới, ngoài thành tích sản lượng ngày càng tăng, VN vẫn chưa thật sự có được thị trường của ḿnh. Chỉ cần một quốc gia nhỏ như Campuchia nhảy vào xuất khẩu cũng khiến cho sản phẩm của VN điêu đứng!

Những tiến bộ mới trong canh tác như cơ giới hóa, kỹ thuật, chăm sóc, v.v... đă giúp tăng năng suất. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất, bao trùm nhất là tổ chức sản xuất nền nông nghiệp hiện đại, kết nối với nhu cầu, thị trường của thế giới gần như chưa có kết quả đáng kể.

Những tiếng nói về cải cách, tổ chức lại nền Sản xuất nông nghiệp cũng “đến hẹn lại lên”, như điệp khúc “được mùa mất giá”, chỉ có tác dụng như thuốc an thần tạm thời. Sau đó, đâu lại vào đấy!

Liệu nông nghiệp VN có t́m được hy vọng nào sau những lời phát biểu của các ông bà “nghị” trong kỳ họp này không? Mọi chuyện c̣n đang ở phiá trước. Chúng ta hăy chờ xem.

 

Đến chuyện đất đai, dân lo ngay ngáy sợ bị tước đoạt bất cứ lúc nào

Cũng trong kỳ họp QH này, xin chuyển sang chuyện đất đai. Tâm trạng bất an của người dân trong việc làm chủ nhà đất đang có rất nhiều bất b́nh và lo ngại. Tôi nêu một câu hỏi điển h́nh cho t́nh trạng này.

Ông Trần Ngọc Vinh (đại biểu của Hải Pḥng) nêu ư kiến trong phiên thảo luận về dự thảo luật Đất đai sửa đổi tại Quốc hội hôm 17/6 vừa qua: “Nếu chỉ quy định thu hồi đất là đối xử không công bằng với người dân. Lợi ích chính đáng của họ trước pháp luật chưa được tôn trọng và bảo vệ, người dân vẫn sống trong cảnh thụ động, với tâm lư lo ngại có thể bị tước đoạt tài sản bất cứ lúc nào...”. Ông Trần Ngọc Vinh không đồng ư với biện giải của UB Thường vụ Quốc hội về việc không sử dụng khái niệm “trưng mua” thay cho “thu hồi”. Theo ông Vinh, báo cáo tiếp thu giải tŕnh có sự nhầm lẫn trong cách lư giải việc trưng mua đất và trưng mua quyền sử dụng đất là do đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do nhà nước là đại diện chủ sở hữu, do đó không thể dùng cơ chế trưng mua đất được, nhưng quyền sử dụng đất lại khác.

Đại biểu cho rằng, lư do ban soạn thảo chưa tiếp thu cơ chế trưng mua quyền sử dụng đất là chưa hợp lư và thiếu tính thuyết phục.

 

Tài sản là của người dân làm ra chứ không phải của nhà nước

Đối với tài sản gắn liền với đất như nhà ở, các công tŕnh kiến trúc, ông Vinh cho rằng đây là tài sản thuộc sở hữu của người dân, họ phải đổ mồ hôi, công sức và cả tính mạng để xây dựng nên, chứ không phải là tài sản của nhà nước như lâu nay ta đánh đồng cả hai là một là thu hồi tất.

V́ vậy, ông Vinh đề nghị Ban soạn thảo phải làm rơ cơ sở pháp lư nào để chúng ta thu hồi cả tài sản gắn liền với đất của người dân. Ông Vinh đặt vấn đề: Tại sao chúng ta không dùng cơ chế trưng mua hay cơ chế thỏa thuận giữa doanh nghiệp và người dân về giá bồi thường đối với loại tài sản này. Nếu tiếp tục quy định thu hồi đất đối với loại tài sản này có vi Hiến hay không?”.

Về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, theo ông Vinh, bên cạnh việc cần đặc biệt quan tâm đến sinh kế của người dân khi thu hồi đất, cần phải có những quy định đặc thù để áp dụng cho những người già, người hết tuổi lao động, cần thiết kế nội dung về bảo tŕ khi các khu tái định cư đă xuống cấp.

Ông Vinh cũng đề nghị Ban soạn thảo cần áp dụng cơ chế giá công bằng, đất đổi đất, nhà  đổi nhà, người dân không phải bỏ thêm tiền; nhà nước phải hỗ trợ thêm kinh phí để người dân ổn định cuộc sống ở nơi ở mới; cần nâng mức bồi thường cho nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp và phải đào tạo nghề cho nông dân để chuyển đổi nghề nghiệp; xây dựng cơ chế trưng mua quyền sử dụng đất và cơ chế tự thỏa thuận về giá đất bồi thường giữa người dân và DN.

 

Nhân dân đều có mong muốn sở hữu về đất ở

Về sở hữu đất đai, c̣n có một ư kiến khác đáng chú ư. Ông Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng), cho rằng ông đồng t́nh với quy định trong dự thảo đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Tuy nhiên, khi tiếp xúc cử tri, hầu hết nhân dân đều muốn có quyền sở hữu về đất ở. Ông nói: “Trong báo cáo tổng hợp ư kiến th́ nói rằng đa số nhân dân đồng t́nh, tuy nhiên theo tôi th́ không phải như thế. Viết như thế là hơi chủ quan v́ nhân dân đều có mong muốn sở hữu về đất ở”.

V́ vậy, ông Thuyền cho rằng, nếu cần thiết th́ trưng cầu dân ư, xem nhân dân có đồng thuận về vấn đề này không. V́ ta nói đất đai thuộc sở hữu toàn dân th́ nhân dân có toàn quyền quyết định về vấn đề này. 

Về thu hồi đất đối với các dự án phát triển kinh tế xă hội, ông Thuyền cho rằng cần có sự cân nhắc v́ thời gian qua đă có rất nhiều ư kiến việc thu hồi đất cho đối tượng này đă gây rất nhiều thiệt tḥi cho người dân và tạo điều kiện cho tham nhũng phát triển. Ông nhận định: “Chúng ta nói dự án phát triển kinh tế xă hội nhưng thực ra là người dân rất thiệt. Ở đây là có một nhóm lợi ích được hưởng”.

Đó chỉ là hai ư kiến tượng trưng cho những “rắc rối” về pháp lư c̣n lơ mơ, về nạn tham nhũng ngày càng tinh vi, xảo trá làm nên những nỗi lo “thắt họng” của hầu hết nông dân VN hiện nay. Nhưng có quá nhiều vấn đề phức tạp nên QH VN cũng chưa thể tổng kết để h́nh thành bộ luật mới. Và luật mới có ǵ khác? Đến cuối năm mới thấy được hy vọng nào hé mở. V́ dự thảo luật Đất đai sửa đổi nếu QH chưa thông qua tại kỳ họp này th́ đưa vào chương tŕnh để thông qua cũng vào cuối năm nay. Hăy chờ nhé bà con nông dân!

Văn Quang

21-6-2013

 

H́nh:

01- Quang cảnh kỳ họp Quốc hội VN (Ảnh tác giả chụp qua màn h́nh đài VTV1)

02- Cụ Cải cầm búa đập căn chuồng ngựa của con trai

03- Cụ Cải và con trai con gái bị con trai thứ tư đưa ra ṭa.

04- Vợ chồng anh Đích chị Thưởng quyết đưa mẹ và anh chị em vào tù.

05- Người nông dân thu từng bó lúa trên đồng

06- Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa vô cùng cực khổ nhưng bán lúa gạo vẫn lỗ vốn.