Tưởng Nhớ Ṃt Nhà Thơ Tài Hoa & Ṃnh Bạc,

NGUỸN NHO NHƯỢN

 

Tiu Biểu Qua Bi Thơ KHI TRỞ VỀ VĨNH ĐIỆN

 

Mang Vin Long

 

 

Mấy năm đầu của thập nin 60 thế kỷ trước, ti đ được đọc thơ của Nguyễn Nho Nhượn trn cc tạp ch văn học uy tn thời bấy gi như Văn, Bch Khoa, Văn Học, Nghệ Thuật, Phổ Thng-nhưng khng biết thm g về con người anh ngoi ci bt danh rất lạ, cho đến khi đọc được tin Chia Buồn trn tạp ch Bch Khoa của bạn thơ, thn hữu xứ Quảng:

Nguyễn Nho Nhượn l tn thật (dng lm bt danh), sinh ngy 12 thng 3 năm 1946 tại thn Bồng Lai, lng La Qu, quận Điện Bn, tỉnh Quảng Nam; mất ngy 24 thng 5 năm 1969 v bệnh sạn thận tại bệnh viện Non Nước Đ Nẵng!

Như vậy Nguyễn Nho Nhượn chỉ c mặt trn ci tam ny c 23 năm ngắn ngủi cho một đời người! Mất năm 23 tuổi, m từ năm 1962, thơ anh đ được trn trọng giới thiệu, nghĩa l anh đ bắt đầu sng tc rất sớm - năm trn 16 tuổi! Với lứa tuồi hoa nin đang do dạt sức sống ấy, m thơ anh đ thấm đẫm nỗi buồn của kiếp nhn sinh đầy hệ lụy trong cuộc chiến tương tn đang gieo rắc bao khổ đau cho hai miền, nhất l với tuổi trẻ! Nỗi c đơn, lạc lng của tuổi trẻ thời tao loạn đ được Nguyễn Nho Nhượn by tỏ rất su, rất thnh trong hầu hết cc bi thơ của anh thời ấy! Với một vc dng gầy guộc nhưng sớm bị bạo bệnh, với nỗi đau xt qu nh trong cảnh tang thương ly loạn, với thức chn chnh về cuộc v thường của đời người, v với tấm lng thiết tha hiến dng/ thơ anh đ l tiếng ku vang thống thiết cho một tương lai ha bnh, cho một cuộc sống yu thương nghĩa tnh/ giữa tiếng đạn bom hận th đm ngy đang go tht, vy bủaTi đ nhận ra điều đ, v yu qu thơ anh từ dạo ấy!

Bi thơ KHI TRỞ VỀ VĨNH ĐIỆN ( trong tập thơ đầu tin Tiếng Ni Giữa Hư V/ XB năm 1971- nhn ngy giỗ lần thứ 2 của anh) l một bi thơ tiu biểu cho dng thơ anh, cho tấm lng son sắc cn lại của anh với qu nh. Tiếng Ni Giữa Hư V gồm c 38 bi thơ - Ti đ c dịp đọc qua nhiều bi khi chưa được in thnh sch trn cc bo, ti yu thch hầu hết những dng thơ chn chất ch tnh của anh- nhưng ở bi ghi nhận ngắn ny- chỉ xin được by tỏ, chia sẻ đi điều về bi thơ Khi Trở Về Vĩnh Điện :

 

Khi trở lại thấy tường xiu ngi đổ

nền trơ vơ đn đợi bước chn về

dng ai đ ngập ngừng bn khung cửa

nhặt từng hn gạch vụn - nỗi bơ vơ

 

Viết bi thơ ny -lc ấy, Nguyễn Nho Nhượn khoảng trn dưới 20 tuổi thi, trong những chuyến lận đận đi về, v một lần no đ khi trờ về Vĩnh Điện- nh thơ đ tận mắt nhn thấy cuộc bể du tang thương đang xảy ra cho qu mnh- cn nỗi đau xt no hơn cho kẻ tha phương khi tm về qu cũ lại thấy tường xiu ngi đổ / nền gạch trơ vơ ?. Khng c bng dng người thn yu no đn đợi người thơ, khng c cht thin nhin an bnh no mong ngng bước chn xiu lạc trở về, m chỉ c Nền trơ vơ đn đợi bước chn về! v Dng ai đ ngập ngừng bn khung cửa? . Nh nh bị đổ nt trong ln mưa bom đạn - chỉ cn chỏng chơ sn nền trống trải ngổn ngang gạch ngi trong nỗi hiu quạnh mnh mng ấy- dng ai đang ngập ngừng bn khung cửa cn st lại của một ngi nh đ hoang tn? Nh thơ khng hề nhận ra bng dng thn quen no trong k ức một thời yn ấm đang chợt hiện ra trong nh mắt mnh lc ny / phải chăng v sự khổ đau, sự mỏi mn, sự nhớ thương bao năm đ lm đổi thay vc dng thn tnh kia rồi? Ci bng dng ấy đang lầm lũi, lặng lẽ - với bao nỗi tang thương vừa ập đến cho lng qu mnh để Nhặt từng hn gạch vụn - nỗi bơ vơ. Mỗi vin gạch bị đổ nt của ngi nh qu hương l một nỗi bơ vơ c độc của kiếp người khi đối diện với chiến tranh m dng ai kia đang lặng thầm thu nhặt ? Hnh ảnh thật đơn giản nhưng cũng thật lớn lao- sao nghe qu đau lng?

Khi trở về con đường cy l rụng

qun ngy xưa, i b bạn đu rồi?

nghe hoang vắng nỗi kinh hong thất thủ

hồn đa sầu giữa lng phố m u

 

Sau thời khắc bng hong v sự hoang tn của phố thị - nh thơ mới c cht tỉnh to m nhn ng quanh mnh - đy l con đường cy l rụng- hng cy bn dường ngy xưa xanh mt l vậy-m by giờ đ ng nghing xiu đổ, l rụng tơi bời-chiến tranh đ lm cho đến cỏ cy cũng phải chịu bao nỗi đớn đau xơ xc, th huống l người? V nh thơ chợt ku ln thảng thốt khi đi ngang qua một chỗ ngồi sum vầy b bạn thuở no: Qun ngy xưa, i b bạn đu rồi? . C sống như anh. C trải lng như anh. C đau đu nỗi niềm b bạn qu hương như anh - th mới hiểu hết Qun ngy xưa, i b bạn đu rồi? . Trở về l để mong được sum họp. được gặp gỡ- được sẻ chia với bao người thn yu, với bằng hữu - nhưng- tất cả đểu lặng lẽ, chm khuất, lạc lng nơi no?

 

Nghe hoang vắng nỗi kinh hong thất thủ

hồn da sầu giữa lng phố m u

 

Giữa cảnh tượng hoang vắng ấy-nh thơ đ cảm nhận được nối kinh hong thất thủ- một nỗi chia ly khng thể cứu vn, c lẽ sẽ cn l th trn qu nh khng biết đến bao giờ? Tm hồn nhạy bn đa cảm của người nghệ sĩ lm sao khng đa sầu giữa lng phố m u? . Phố m u, l khu phố chết. Phố thị xưa với bao rn rng trổi dậy mỗi sớm, m by giờ th đ vắng tnh-m u, lạnh lẽo / th cn c nỗi xt xa buồn đau no hơn? Đy cũng l một hnh ảnh rất tiu biểu cho phố thị miền Nam trong những thng năm khi lửa tuơng tranh.

 

Tm đu nữa bng em cng sch vở

ngi trường xưa cn mũi sng lăm le

anh bỡ ngỡ tm về thn xm cũ

dấu điu tn xơ xc những lũy tre

 

Trong ci điu tn của th hận sẽ khng cn c chỗ no cho sự yn bnh- cho dầu đ chỉ l một gc rất nhỏ dnh tuổi thơ bng em cng sch vở. Bng em v sch vở - l bng thương yu v ngy mai của tuổi trẻ - giờ đy biết tm đu nữa khi ngi trường xưa cn mũi sng lăm le ?. Sng đạn, sự chết chc v th hận đang cn bủa vy, chờ chực, đe dọa từng ngy trn khắp miền đất nuớc th bng em cng sch vở cũng khuất xa dần!

 

Anh bỡ ngỡ tm về thn xm cũ

dấu điu tn xơ xc những lũy tre

 

Bước chn lưu lạc ngỡ ngng dần tm về lối cũ, qu xưa-nhưng ở đu đu trn con đường về thn lng cũng by ra dấu điu tn xơ xc những lũy tre. Trạng thi bỡ ngỡ của kẻ tha phương tm về thăm qu cũ, lng xưa quả thật chua xt! Trở về thăm qu, m lng hy cn bỡ ngỡ như đang đi trong một chốn no xa lạ ? . Hnh ảnh tiu biểu thn thương của lng qu Việt Nam l những lũy tre xanh ngan ngt m bọc quanh lng-nhưng by giờ cn đu? Chỉ cn trước mắt nh thơ l dấu điu tn xơ xc những lũy tre m thi!

 

Mẹ gượng vui đn mừng sau mi rạ

đn em cười - cn may mắn, anh ơi!

bom đạn nổ nhưng căn nh vẫn đứng

dng yu đời cn đọng lại trn mi

 

V đy rồi - bng mẹ đang cần mẫn g lưng bn mi rạ - đ gượng vui đn mừng đứa con phương xa trở về! . Mẹ gượng vui đn mừng sau mi rạ-một nỗi vui chờ đn chiu chắc bao ngy vậy, m cũng phải gượng! C niềm vui no được trọn vẹn trong cảnh tang thương th hận đu? ( Vui l vui gượng c khi khc thầm-ND). Nhn đn em cười với ci may mắn thật ngậm ngi chỉ v bom đạn nổ nhưng căn nh vẫn đứng. Tuổi thơ hồn nhin vẫn cn st lại đu đ trong dng yu đời cn đọng lại trn micủa những đứa em nghĩa tnh thơ dại nơi qu nh cũng đ đem lại cht ấm lng-nhưng cũng thật chua cht lm sao?

 

Buổi chiều xuống đầy vọng m tiếng sng

thấy hắt hiu cnh đồng trống bao la

căn hầm nhỏ nhốt bao niềm hy vọng

mong mặt trời xoa dịu nỗi xt xa

 

Về đến căn nh xưa của tuổi thơ yu thương th bng chiều đ xế. Buổi chiều thuở ấy ở lng qu l buổi bắt đầu cho sự th hận đạn bom ln tiếng. Buổi chiều xuống đầy vọng m tiếng sng- tiếng sng đ rền vang đu đ, vọng lại như lời go tht bi thiết nghe m lng bỗng thấy hắt hiu cnh đồng trống bao la. Cnh đồng buối xế chiều đ vắng hẳn bng dng người sự trống trải hoang vắng ấy tuởng chừng mnh mng bất tận

 

Căn hầm nhỏ nhốt bao niềm hy vọng

Mong mặt trời xoa dịu nỗi xt xa

 

Ở qu, đm về - để trnh bom rơi đạn lạc, tất cả đều phải chui vo ngủ trong căn hầm tr ẩn được đo xy sẵn đu đ trong vườn-căn hầm th nhỏ- tối tăm, m người th đng/ nn Căn hầm nhỏ nhốt bao niềm hy vọng. Căn hầm ấy - chnh những căn hầm đen tối ấy đ nhốt bao niềm hy vọng của tuổi thơ, của đời người!

V đ trải qua bao đm di hi hng như vậy trong gần hai chục năm chiến tranh-tất cả đều Mong mặt trời xoa dịu nỗi xt xa. Khi mặt trời vừa l dạng, ngy mới bắt đầu-th nỗi xt xa v sợ hi, đau buồn sẽ được xoa dịu phần no khi biết mnh hy cn sống! Mặt trời l một biểu tượng cho sự ấm p, ngời sng, hy vọng của đời người- mong mặt trời cũng l mong Ha Bnh, mong Yu Thương trở về trn Qu Hương khổ đau tăm tối bao năm !

 

Khi trở về thấy ngại ngng cuộc sống

nỗi ưu tư cửa đng với then ci

thương số phận con phố buồn ngủ gục

nh đn no soi thấu được ngy mai?

 

Ở xa th nhớ thương da diết, nhưng lc đặt chăn ln mảnh đất qu nh-lại cảm thấy ngại ngng cuộc sống. Đy cũng l cảm nhận chung của nhiều mảnh đời bất hạnh khi tm về qu cũ khi cuộc chiến ngy cng c liệt, hung bạo. Cuộc sống ở thn qu thời ấy c biết bao nỗi khổ phủ chụp ln đời người-bom đạn/ ngho đi/ bệnh tật/ phn chia () th cuộc sống m ấm, sum vầy như lng ước mong của nh thơ ( v của bao người) lm sao tm được? Khi trở về thấy ngại ngng cuộc sống/ nỗi ưu tư của đng với then ci. Những cnh cửa của những ngi nh lng qu lun khp đng im ỉm-v những cnh cửa lng của đời người cũng t khi no được mở rộng hn hoan! Phải chăng đy l nỗi ưu tư đ từng lm cho nh thơ khng ngớt trăn trở phiền muộn ?

 

Thương số phận con phố buồn ngủ gục

nh đn no soi thấu được ngy mai?

Thn qu th vậy-phố thị no c khc g hơn? Con phố buồn ngủ gục-l con phố ngơ ngc, bơ thờ, buồn hiu-v cuộc chiến đang rnh rập ngy đm đu đ quanh con phố đang chập chờn mơ ngủ ny! Người đọc tự hỏi: C cn nơi no bnh yn cho con người tr ngụ nữa khng? . Nh cũng thơ đ phn vn: nh đền no soi thấu được ngy mai? . Hỏi nhưng khng thể giải đp được.Bời v chiến tranh đang lc lan trn ( thời điểm 1962-1972)- Một nỗi băn khoăn dai dẳng trong hơn 20 năm cho cả một dn tộc!

Trong tập thơ đầu tay (do thn hữu quyn gp thơ/ xuất bản nhn ngy giỗ lần thứ 2 của Nguyễn Nho Nhượn) - l Tiếng Ni Giữa Hư V, cn nhiều bi thơ tm huyết như thế - nhưng trong bi giới thiệu ngắn để tỏ lng thương tiếc anh-chng ti chỉ xin chọn 1 bi trong số 38 bi trong ton tập ny.

Theo lời tm sự của hai nh thơ thn thiết của Nguyễn Nho Nhượn -anh L Nghim Vũ v Đynh Trầm Ca th ngoi tập NVHV nh thơ Nguyễn Nho Nhuợn cn bốn tập thơ khc l: Những Lời Sương Khi/ Lời Buồn Trong Tim/ Hơi Thở Miền Nhiệt Đới v Nỗi Buồn Mọc Cnh .Hai anh hiện cn giữ bản thảo 2 tập (Lời Buồn Trong Tim/ Những Lời Sương Khi) cn mấy tập kia khi nằm bệnh viện anh mang theo v khi anh mất đ thất lạc. Theo nh thơ đồng hương thn tnh của Nguyễn Nho Nhương l Hong Lộc cũng cho biết/ khi gặp anh ở Saigon ( lc anh đang điều trị tại bệnh viện Duy Tn giải phẩu sạn thận lần thứ 3-1968)-anh đ cng ngồi caf vỉa h Saigon với NNN đọc được mấy cu thơ buồn của NNN- Hong Lộc đ phản đối 2 cu đầu của bi thơ V người ơi, một mai khi ti chết/ Xin đừng buồn đừng khc với khăn tang/ Xin người cười như hoa xun mới nở/ Để hồn thơ được vĩnh viễn huy hong/ Nguyễn Nho Nhượn chỉ cười . Hong Lộc cũng tm sự: Anh cn n hận một chuyện v đ can thiệp vo ci bt danh ban đầu của Nguyễn Nho Nhượng đang sử dụng trn vi tạp ch ( c G)- để dng y tn thật Nguyễn Nho Nhượn ( khng G)! (Biết đu/ c thm chữ G như ban đầu NNN đ chọn th anh ấy sẽ cnsống thm đến by giờ?).

Để tạm khp lại bi tưởng nhớ Nh Thơ Nguyễn Nho Nhượn hm nay - chng ti xin được trch lời giới thiệu của 2 anh L Nghim Vũ v Dynh Trầm Ca ( trong tập thơ NVHV-XB 1971) :

Qua thơ Nguyễn Nho Nhựơn, chng ta hiểu được một phần no ci khổ đau khốn cng của một kiếp người bệnh hoạn, c độc nhưng rất thiết tha với Qu Hương- lc no cũng cầu nguyện cơn lốc chiến tranh thi gieo rắc đau thương, tn nhẫn trn một gc trời ny

 

Trung tuần thng 8/ 2010

MANG VIN LONG