Lm Hảo Dũng,

như một cụm My Viễn Xứ

 

Nguyn Nghĩa

 

 

Ci duyn đưa đẩy ti đến với thơ Lm Hảo Dũng v c nhn anh bắt đầu từ những năm 60, thời ti cn học Trung học.

Nh ti ở Si-gn nn hầu hết những nh thơ trong nhm Hồn Trẻ 20 đ mượn địa chỉ ti để hẹn gặp nhau hoặc để nhận thư từ, sch bo. Nhm Hồn Trẻ 20 chng ti lc đ gồm cc bạn thơ: Vũ Ngọc Đức (bt hiệu khc: Phan Bảo Qun), Trầm Mặc Nghệ Thế (nay k tn thật L Thừa Nghiệp, ở c), Ph Sa Lộc (bt hiệu khc: DNS Thủy Thảo), Lệ Lệ, Triều Phượng Dung, Trần Tử Lan (nay k tn thật Lm Hảo Khi, ở c), Thương Tử Tm (nay k tn thật Đặng Phước Đức, ở Mỹ), Khnh Xuyn, Trần Kiu Bạt (xin ni r thm: Trần Kiu Bạc l một người khc), Hồng Diễm (ở Mỹ), Song Thương, v ti. Đa số họ lớn ln ở Sc Trăng (tức l tỉnh Ba Xuyn trước 1975).

Ti gặp anh Lm Hảo Dũng lần đầu tin khi anh gh nh ti để hỏi địa chỉ anh Lệ Lệ bn quận 6, l nơi anh Lm Hảo Khi em ruột anh Lm Hảo Dũng đang t tc. Ti cn nhớ r, lc đ anh Lm Hảo Dũng mặc qun phục. Trong khi tiếp chuyện, ti cứ phải ngẩng cổ ln v anh th cao lớn cn ti nhỏ con (cho đến 18 tuổi ti vẫn chưa nhổ gi). Nt mặt anh nghim qu, khng thấy cười, khiến ti tự nhin nht

Ti được biết, thời đ anh Lm Hảo Dũng trong nhm Cung Thương Miền Nam, cng với cc nh thơ Trần Ph Thế, Lưu Vn, Triệu Ngọc, Nguyễn Lệ Tun, Trần Bin Thy Thời đ anh k bt hiệu My Viễn Xứ, c lẽ do cảm xc từ cuộc sống tha phương của chnh anh.

Ta lữ khch bỏ nh đi rất sớm

Thuở đi mươi chn dẫm nhẹ trường đời

(LHD Hương đồng cỏ nội)

Ti rất thch ci bt hiệu My Viễn Xứ của anh. Nghe thi vị v khiến hnh dung ra cuộc sống phiu bồng cng với lng hoi niệm cố hương.

Lc đầu ti khng r anh thuộc binh chủng no đơn vị no. Sau ny ti mới biết anh phục vụ trong binh chủng Pho Binh, đng ở Pleiku, thuộc qun đon 2. Ti hon ton khng ngờ l về sau, ti cũng vo qun đội v cũng phục vụ trong binh chủng Pho Binh. Sau khi rời trường Bộ Binh Thủ Đức v trường Pho Binh Dục Mỹ, ti ra đơn vị l tiểu đon 212 pho binh thuộc sư đon 21. Bộ Tư Lệnh tiền phương sư đon đng ở Vị Thanh, tỉnh Chương Thiện.

Hậu cứ tiểu đon 212 ở Sc Trăng, st bn phi trường, gần qun y viện Trương B Hn.

Sc Trăng l sinh qun của anh Lm Hảo Dũng, anh Lm Hảo Khi v nhiều bạn thơ khc trong nhm Hồn Trẻ 20.

C lẽ do sự trng hợp ngẫu nhin đ khiến ti nhạy cảm với thơ Lm Hảo Dũng, nhất l những bi t nhiều lin quan đến cuộc đời trận mạc, đến những địa danh miền ty cũng đ trở thnh quen thuộc với ti thời lửa đạn. Chẳng hạn một số bi tiu biểu:

Ta biết anh hng xưa uẩn thc
Lăng Mai xun Thưởng khi chưa tn
Chiến tranh mang những người đi trước
Hồn lại đầu thai lộn xuống trần
Bỗng chốc say đời đi đnh trận
Bần nng một thuở Bắc Bnh Vương
hay trng sĩ trn yn ngựa
Cũng chết mơ hồ bởi Ngọc Hn.

(LHD Cảm khi khi v
ề ni)

 

Ai c về ngang vng Bốn xưa
Xuống ph qu bộ đến Cần Thơ
Qua cầu Ci Khế về bn tri
C thấy tim đau nhớ ngọn cờ.
(LHD Bi ca của đất)

 

Thm bt canh rau em nấu hộ

Đời ta mơ vẽ chuyện thanh bnh

Khi đến G Quao sầu Tht Lt

Đu ngy đếm vắt miệt U Minh?

(LHD Người em gi Đầm Dơi)

 

Nh em cuối con kinh đo Mt Xc
Mai ti về sng ci chợ Mn
Vẫn thấy yu bt cơm ngho gạo đỏ
Con c r hay chuột trn đồng.

(LHD Trn dng kinh Mt Xc)

 

Ấy dng sng Trẹm xưa nay
Cn thương cy mắm rễ ci trn khng
Lnh đnh em một chiếc xuồng
Đời ti lnh trận cỏ bồng chn my.

(LHD Ấy dng sng Trẹm ti quen)

 

Khi qua Nam Hải thề trn sng
Cắm lại cờ xưa ở cổ thnh
Tối ba mươi Tết Si đ sng
Em đứng chờ ta dưới Vị Thanh.

(LHD Lời tri n gửi một người)

 

Thập nin 80, khi cn ở Ty Đức, ti đọc được một số bi thơ Lm Hảo Dũng trn cc bo Việt ngữ v được biết anh vừa cho in tập thơ Ngy Đi Thương Sợi Khi Bn Nh, do Nhn Văn xuất bản tại Hoa Kỳ. Ti đ nhờ người bạn mua gip tập thơ ny gửi sang Đức. Ti coi đ l lần gặp lại (thơ) Lm Hảo Dũng sau hơn 10 năm gặp lần đầu.

Ti yu thơ Lm Hảo Dũng v yu bằng sự cảm nhận ring ti chứ chưa bao giờ bạo gan phn tch những bi thơ đ theo bất cứ khun thước no.

Đối với ti, thơ Lm Hảo Dũng dễ cảm, dễ thuộc. Ci hồn chan chứa trong thơ anh tạo nn rung cảm dễ dng. Dng thơ m đềm bnh dị của anh khiến đọc một hai lần, người ta nhớ được một phần. Đọc thm một vi lần, người ta sẽ thuộc. Đặc điểm dễ thuộc ny, ti nghĩ l nhờ sự xui chảy tự nhin của từng chữ, trong từng cu, để cho vần rơi xuống một cch nhẹ nhng, khng c vẻ g l p vận cho n kht khao.

Ci thằng trời đnh thnh đm

Ci thằng dịch vật n hong đi đu

Để tao đứng dựa bn ro

Nhn theo chỉ thấy một mu buồn thiu.

(LHD rất tiếc đ qun tựa)

 

Sau cơn gi bo thời lun lạc

Ta ngủ dật dờ em c hay

Lng ta nhuốm bệnh mơ hồ qu

Như nắng khng về với cỏ cy.

(LHD Tm bệnh)

 

Nghe vẫn cn thương đằm thắm qu
Một dng Hương thủy nhớ Hương giang
Một em nghing nn khoe mu m
Ti biết lng ti rực nắng vng.

(LHD Nghe vẫn cn thương)

 

Hỏi ti ngy ở Tam Quan
C ăn m xửng em lm hay chưa?

Sng ai bắn nt ngọn dừa
Thương cy thnh gi nh thờ gy đi
Em dệt chiếu dưới đồi mười
M buồn chy đỏ hai mươi năm rồi
Về B Gi chỉ mnh ti
Bỗng yu chết được ma Hời thp Chim.

(LHD Đm rời đất Ty Sơn)

 

Gần cuối thập nin 80, khi đ rời Đức sang Canada rồi, ti c cơ hội thuận tiện hơn để lin lạc với anh Lm Hảo Dũng ở Winnipeg tỉnh bang Manitoba v nhờ đ, nối lại được nhịp cầu với anh Lm Hảo Khi v anh L Thừa Nghiệp ở c, l hai bạn thơ chung nhm Hồn Trẻ 20 với ti ngy xưa. (Gần đy ti lin lạc được thm 2 bạn thơ Hồn Trẻ 20 nữa l anh Đặng Phước Đức v chị Hồng Diễm ở Mỹ).

Năm 1989, anh Lm Hảo Dũng từ Winnipeg c về Toronto để ra mắt hai thi phẩm thứ nh v thứ ba cng một lượt: Tc Em Di Em Ci Bng Hoa L v Đi Giữa Thời Tan Nt. Khng thể tả ci mừng gặp lại, mười mấy năm ai biết ai cn (*). Thời gian đ ti đang lm bo part time. Chẳng r cơ trời run rủi thế no đ m về sau, ti lm bo Tự Do ở Toronto v ở Montreal v anh Lm Hảo Dũng cũng lập ra tờ bo Tự Do ở Vancouver. Tờ bo của anh vẫn được pht hnh đều đặn hai tuần một lần, từ cuối năm 1997 cho đến nay.

Trong hầu hết những bi thơ Lm Hảo Dũng m ti biết, chứa đựng rất nhiều hnh ảnh lng qu: con c r, con c trn, con tp bạc, con chuột đồng, cy so đũa, cy trm, cy dừa nước, cy bần, bng đin điển, bng hoa l, mận, ổi, xoi v nhiều con kinh, dng sng trải di suốt trong thơ anh; như thể những con kinh, dng sng ấy cng chảy về một hướng chung, hướng k ức. Trong thơ Lm Hảo Dũng in đậm nt qu nh nơi anh đ lớn ln v đ xa rời từ rất sớm, cũng như những vng đất nơi anh đ đặt chn đến trong thời lửa đạn:

Con c trn con tp bạc trn sng
Nghe xao xuyến rau sam cng diệu trắng
Ta vẫn thch c một lần rau đắng
Khc khi xa rau muống mọc trn đồng.

(LHD Hương đồng cỏ nội)

 

Ti vẫn biết em buồn bn mi l
Hỏi ging sng đưa nước đến bao giờ?

Sng xa nguồn chắc sng sầu muốn khc
Nhớ đầu doi cuối vịnh mi cho khua.

(LHD Ti vẫn biết em buồn bn mi l)

 

Theo những dng kinh dừa nước mọc
Qu em nh l mi xiu xiu
Cỏ mọc bn trơ từng gốc mắm
Chiều mưa tu h mỏi mn ku.

Hoa bần năm ngoi tri theo nước
Ta lại rời xa đất ấy rồi
Chỉ biết rừng su con vượn h
M hồn đi lạc ở Đầm Dơi.

(LHD Người em gi Đầm Dơi)

 

Con cũng muốn về thăm lại m
Thăm dng sng Hậu nắng lưa thưa
C cy dừa lo thn gầy qu
Đứng khc theo ma con nước đưa

Con gởi buồn theo mấy gốc bần
Mấy gin mướp kha mới đơm bng
Mấy dy bnh bt dy me đất
V đm r lũ mi dầm.

(LHD Về với M)

 

Em khc dng sng đ phải khng
Đm mơ về thấy chn con rồng
Vẫy đui trn nc Ty An Tự
Đn hội Long Hoa một tối rằm.

(LHD Bi gợi nhớ về Chu Đốc)

 

Thm qu nồi canh chua c lc
Cht bng so đũa cọng rau om
Ai ln phố thị m khng nhớ?
Mi vị dưa nồng đin điển thơm.

(LHD Nh ti)

 

Xin giữ cho ti một chỗ nằm

Dưới tn so đũa dậy th bng

Để khi no đ ma thu tới

Ti sẽ cng em giỡn tắm trăng.

(LHD Một nơi chỉ c mưa v nắng)

 

Về đy con nước sng đầy
Sng x mấy ngọn buồn ly mạn đ

Chim ku ci giọng ơ hờ
Chừng như mưa rt khng ngờ sẽ ln.

(LHD Buồn chu thổ)

 

Em giữ cho ti đằm thắm nh!
Kẻo hồn mất nước lạc lu bu
Ti thương những tối nằm thao thức
Nghe tiếng mưa buồn nhớ hắt hiu.

(LHD Giữ hộ hồn ti)

 

Từ đ trời ơi hết một đời
Thời thanh xun gi cuốn đu rồi
Ta nghe ta chết trong từng bước
Giữa nhịp buồn vy đất nước người.

(LHD Thời tuổi dại)

 

Em cứ chờ ti d 20 năm

Con tp trấu bỗng nhin thnh tp bạc

Con kh sặt nhớ hương xoi bt ngt

(Ma hạn rồi em gặt la phải khng?)

(LHD Lời tnh hẹn hư khng)

 

Thi hẹn nghn sau sẽ trở về

Người cn uống rượu ngắm trăng khuya

Hỡi ơi! đi giữa thời tan nt

Ta khc khng nh em c nghe.

(LHD Tm bệnh)

 

Mười mấy năm rồi đi biệt xứ
Nh ti cn đ mẹ ti khng?

Nghe thương những cnh chim tu h
Mi gọi bn sng điệp khc buồn.

(LHD Nh ti)

 

Ti nghĩ, bấy nhiu cu thơ Lm Hảo Dũng đ ni ln đầy đủ. Như vậy ti tm đắc với ci bt hiệu trước đy của anh Lm Hảo Dũng đu phải l khng c l do. Anh xa gia đnh từ rất trẻ, rồi vo đời lnh trận khng biết nơi đu l nh, khiến anh đ v mnh như một cụm My Viễn Xứ.

Lm Hảo Dũng biệt xứ đ hơn 3 thập nin qua, chưa trở về. Ti cũng ở vo trường hợp giống như anh thi hẹn nghn sau sẽ trở về vậy.

Hiện ti vẫn lin lạc thường xuyn với anh Lm Hảo Dũng v biết anh vẫn cn phong độ v vẫn c dịp gần gũi với chữ nghĩa thi ph mỗi ngy...

 

NGUYN NGHĨA

(Toronto, 18 thng 10 năm 2010)

 

Ghi ch: (*) thơ L Thị Mai