ĐO KP MỚI

 

Nguyễn Cng Hoan



Mới độ bảy giờ tối, ba ngọn đn điện ở cửa rạp tuồng An Lạc đ bật ln. Ci trống dựng nghing ở chn tường đ bắt đầu rung những hồi inh ỏi. Hiệu trống ấy, cứ một nhịp, ko di cho đến tận tm giờ, c khi tm giờ mười lăm, l lc khai diễn. Thỉnh thoảng, thằng b con vừa nện tng tng, vừa uể oải giục:

- Cc ng cc b, lấy v vo m xem, gần đến giờ rồi.

Đ l n mời mấy ng nhỏ, mấy b v em, được dịp vắng chủ, ra đấy để "x giao" với nhau. Cc ng, ng no ng nấy tc chải thật mượt, hoặc gi ci lược bằng dy thp uốn, b vai nhau, vắt chn cho khoeo, đứng ở trước ci bảng quảng co giấy vng dn trn mặt liếp, để tập đnh vần quốc ngữ. Cc b th o cnh cộc lụa mặc ra ngoi o cnh cộc vải, kệ cho trẻ đứa chạy tung tăng, đứa b lổm ngổm, ngồi ở gần hng nước, phn nn b chủ nghiệt hoặc ni chuyện chồng bạc tnh. Rất t người lấy v vo coi ht. Tiếng trống vẫn lm đinh tai.
Trong ci buồng hẹp ngay cạnh cửa, c lỗ t v b cỏn con, trước ci bn để sẵn ba bốn tập v, b chủ ngồi thừ mặt, v vạch ra cho con b. Khng cn g buồn bằng cảnh ế hng.
Trong rạp, từ bảy giờ rưỡi trở đi, ba chiếc quạt ty, buộc du vo một dy ko, đ bắt đầu hoạt động. Ghế cc hạng, lc đc đ c một vi người ngồi. Ngọn gi nhn tạo khng phẩy được tới những dy ghế cuối cng, cao lu đu, dy ghế hạng năm xu m người ngồi, đếm được gần bốn chục. Trong khi chờ, khn giả cười to, ni lớn, nhổ bậy, hoặc ci nhau. Nhưng bỗng một hồi chung rung mạnh. Đn pha trong sn khấu bật ln, lm r những mảnh sơn bong trn lớp vải mn mỏng bao nhiu, th lm mờ ci phong cảnh vẽ đi bấy nhiu. Trống, kn, nhị, thanh la, tung ra những tiếng gắt gỏng. Bỗng một ci đầu bng th ra ngoi mn sn khấu, ngơ ngc nhn. Một nhịp cười dồn ở hng ghế bt. Một hồi chung rung ngắn nữa. Chiếc mn từ từ ct kt cuốn ln từng nấc: Cảnh triều đnh.
Người ta suỵt. Người ta ht im. Nhưng ở cuối rạp, vẫn cười to, ni lớn, vẫn nhổ bậy, ci nhau. Vai vua gầy g, ngồi trn cao, trước ci phng sơn thuỷ, vuốt bộ đui ngựa lm bức rm mồm, nhn hai dy b quan, ht những cu khng ai nghe r. B quan nghim chỉnh, thỉnh thoảng sờ nạm ru anh em ruột với ru của vua, mắt liếc ngang liếc dọc, ra vẻ trịnh trọng.
Rồi một anh nhọ mm, quần o thm, quỳ giữa sn khấu, bưng trn đầu ci đĩa by bốn chiếc chn khng. Vua giơ tay mời. B quan su người, th bốn người đứng dậy, mỗi người cầm một chn, vạch ru, kề tay vo mồm, hắt cặn, rồi lại ngồi xuống. Vua cười kha khả, phn:

- Giui! Giui qu đi mấc m thi!

Rồi cả bọn kp ht đứng dậy, đi bi tẩu m. Tiếng kn đưa cao, giọng ht hng hồn vang nhịp, ăn theo với điệu bộ ma may. hng ghế dưới, tiếng ồn o đ hơi dịu. Bỗng anh nhọ mm ban ny, ở trong buồng tr chạy ra, hớt hơ hớt hải. Anh vấp vo một vai quan, ng lộn tng pho. Tiếng vỗ tay ran như trng pho, để thưởng cho anh kp ht pha tr đậm. Ng xong, anh kp đứng phắt dậy, đứng thật ngay, xo năm ngn tay ln trn để cho kiểu nh binh. Người ta lại cười. Vua ni giọng Si Gn, phn hỏi:

- Chi m bay giội ging lm giậy, thằng kia?
- Dạ, thậm cấp, thậm cấp, ch nguy, ch nguy! Qun nước Phin đ ko đến Lm Truy, cch kinh kỳ c ba ki l mt!
- ải! ải!

Vua qut vậy, rồi với chiếc nậm gỗ, đập chan cht:

- ải ải! Nếu giậy, khổ d chng khổ d, nguy tai thị nguy tai! Cuộc chiếng tranh nếu cứ ko di, ta e nữa mộc mai dng khổ. ny, b quang!
- Dạ.

Rồi vua g lưng, lắc đầu, lắc cổ, ht:

- Qung Phing đ Lm Truy ko tới, lm giua ti lại gặp buổi giang nang, trẫm truyền cho giăng gi b quang, xem ai c ti c gang ra gip nước, h!

Vừa dứt lời, hai anh kp mồm nhẵn thn, ngồi ngoi cng, ban ny trơ khấc khng được đnh chn, vội đứng cả dậy, xắn o thu, xốc lại mũ, rồi ma may, uốn o, lm bộ giương sng, cưỡi ngựa, vặn t, nhảy xe đạp. Người xem ht cười rầm rầm. Hai anh lại nhảy xe đạp, vặn t, cưỡi ngựa, giương sng một lượt nữa, đụng cả vo nhau, ng nghing ngửa, cho đến tận lc tiếng cười ngớt. Rồi trong rạp im phăng phắc. Một luồng gi, qua chỗ đi tiểu, đượm mi cống, lọt vo cửa t v, lm cho cả rạp thấy thoang thoảng luồng khng kh hăng hăng. Nhưng khng ai để đến, người ta chăm ch nhn v nghe hai anh kp đương phệnh phạo giở lối anh hng rơm. Anh bn phải vươn cổ ni:

- Đ c ti ph t!

Anh bn tri, ngoc mồm tiếp:

- Lại c mỗ t ph!

Rồi cả hai anh đồng thanh vừa ht vừa giơ tay:

- Xin Thnh thượng đừng lo.

Đoạn lại cng vnh vo trỏ vo ngực mnh:

- Đ c ti... ph t!

Dứt lời, hồi vỗ tay sao m vang v lu thế!

Thằng b bn nước v lạc rang lch qua cc chỗ ngồi để rao hng. Trn sn khấu, vẫn diễn ra những điệu bộ v những cu pha tr nhảm nh. Hai ba ng quần o ty ngồi trn hạng nhất, thở di, rồi đứng dậy ra về. Nhưng hng cuối cng mỗi lc một thm người, m cũng chỉ đng ở hạng ấy. Nhn khu ghế nhất, ghế nh, khch vắng tanh tanh, ng chủ gnh ht lo lắng. ngoi đường, bọn tm cuộc vui buổi tối vẫn đi lại rầm rập. Nhưng mấy ai qua rạp An Lạc, nghe tiếng kn, tiếng nhị, đ chịu liếc mắt vo trong, xem đo kp o mũ ru ria, diễn những tr g.

Mấy năm nay, t người thch nghe ht tuồng cổ.

*

Gnh An Lạc
dọn đi đu mấy thng, nay lại mới về, thu ở chỗ cũ. Ngay từ buổi sng, ở cửa rạp, người qua đường v đến đu cũng phải trng thấy một ci cổng kết bằng l dừa, gi thm những cnh nhn ci hoa rm bụt. Trn cổng, hng chục chiếc cờ Php, Nam bay tu tt. Trn tường, một miếng vải trắng căng thẳng, c dn một dng chữ trang kim:
Đo kp mới! Bản rạp chấn chỉnh! Đo kp mới!

Rồi đến năm giờ chiều, lc mặt trời đ xế, trước nh ht, bảy chiếc xe cao su đ chực sẵn cả ở vệ đường. Một lt, bảy chiếc xe thong thả bước một tiến đi. Xe đầu, một ci biển dn giấy đỏ, c chữ viết lớn:

Đại diễn tch ht mới! Lưu Lễ bnh Phin - Bản rạp mới chấn chỉnh! Đo kp mới!

Ngồi trong xe, một thằng b con giơ thẳng hai cnh, nện vo mặt chiếc trống ci, v một thằng nữa, đnh thanh la, thỉnh thoảng phồng m, thổi bi kn ty ra trận. Xe thứ nh, bốn ti tử, người ko nhị ngồi phệt dưới sn xe, hai người thổi kn v so, ln nhau trn đệm, v người đnh đn ngồi chỗ mui, giang hai cẳng để lấy thăng bằng. Xe thứ ba, một c tiểu thư mắt tot, mặt trắng, m đỏ, với một con b tc xo. Hai người cng o gấm, giy Tu. Xe thứ tư, ba ng ngồi kẹp đi vo lưng nhau, một ng thượng ban, một ng trung ban, một ng hạ ban, cng mũ cnh, o thu, ng th mặt đỏ, ng th ru di, ng th mũi hin, tai bẹp. Xe thứ năm, thứ su cũng vậy. Cũng những ng trng ra phết Thi sư. Xe thứ bảy, th một c xấu, nhưng tn thời, mặt phấn m hồng, mi đỏ, rẽ lệch, chiếc o căng lườn, trng tức anh ch, như một bi thơ thất luật. Đon xe quảng co mười lăm vị đo kp mới, đi diễu hết phố ny sang phố khc. Mặt trời chưa lặn. Ngọn cy đứng yn. Bng rm mới lấn được nửa đường bn tri. Bọn đo kp phải phơi dưới nh nắng nng như thiu. Trn mặt phấn một vi người, mồ hi lấm tấm, rồi rng rng nhỏ giọt. Họ lấy quạt che nắng v phẩy. Song, trời ny m họ cứ mũ o ấy, đai mng ấy, để đi rong phố, th d họ c cố kho giữ lấy bộ mặt tươi tỉnh, nhưng ai chẳng đon được ci cảnh đng thương của kiếp đo kp ht tuồng!

*


Tối hm ấy, cũng mới độ bảy giờ, su ngọn đn điện lm sng trưng cả cửa rạp An Lạc. Thằng b con lại khua trống rầm rầm. Cc ng bếp, cc b v em vẫn x giao, đi lại nhộn nhịp. Nhưng trước ci bảng giấy đỏ, đ c nhiều ng sang trọng đứng đọc, v qua ci lỗ hổng bn v, thỉnh thoảng một vi ci tay trắng nuột th vo xỉa tiền.
Độ tm giờ, trong rạp đ nhiều khch. Trn dy ghế hạng nhất, c chừng hai chục người. Hạng nh đng hơn. Hạng ba đng hơn nữa. Hạng năm xu cng đng hơn. Người ta thử xem rạp An Lạc chấn chỉnh. Người ta thử xem ti đo kp mới. Người ta thử xem tch ht mới. Nhưng rồi người ta lắc đầu với nhau. Vẫn ci mn lở sơn cũ che sn khấu khng được kn. Vẫn ci đầu bng trước ng ra. V sau một hồi chung rung, th ci mn ấy cũng vẫn ct kt cuốn dần ln từng nấc: Cảnh triều đnh.

Sau một vi tiếng im, tiếng suỵt, ở hng ghế di cuối cng, cao lu đu, họ vẫn cười to, ni lớn, nhổ bậy, ci nhau.
Trước ci phng sơn thủy v, vai vua, mặt mũi phương phi, khng đeo ru, ngồi trn ngai cao, mắt liếc bn phải bn tri, c vẻ oai vệ, để nhn hai dy b quan, v ht những cu khng ai nghe r. Rồi một anh mm trắng, quần o đỏ, quỳ giữa sn khấu, bưng trn đầu ci đĩa by su chiếc chn khng. Vua giơ tay mời. B quan su người, th cả su người đều nhấc chn, vạch ru, ngửa cổ ra để uống rượu bằng khng kh. Anh mm trắng cầm chiếc nậm gỗ, rưới vo chn một lượt rượu nữa. B quan lại uống một tuần nữa v ku say. Lc ấy, anh mm trắng đứng dậy nhn một vai quan đang lảo đảo. Anh lướt tay vo nạm ru của hắn, rồi quệt vo mồm mnh. Thế l anh say đổ đin đổ cuồng, mắt trợn ngược ln, chệnh choạng, sờ soạng, ngả bn kia, gii bn nọ, mi mới vo được buồng tr. Trời ơi! Người ta cười, người ta vỗ tay, tưởng đến vỡ rạp.

Vua cười kha khả, phn:

- Giui! Giui qu đi mấc m thi!

Rồi bi tẩu m theo giọng kn, hng hồn vang nhịp. Bỗng anh mm trắng ban ny, hớt hơ hớt hải chạy ra. Anh vấp vo một vai quan, ng lộn tng pho. Tiếng cười lại vang động. Ng xong, anh đứng phắt dậy, ngay như tượng gỗ, xo năm ngn tay ln trn để cho kiểu nh binh. Người ta lại cười.

Vua ni giọng Si Gn, phn hỏi:

- Chi m bay giội ging lm giậy, thằng kia?
- Dạ, thậm cấp, thậm cấp, ch nguy, ch nguy! Qun nước Phin đ ko đến Lm Truy, cch kinh kỳ c ba ki l mt!
- ải! ải!

Vua qut vậy, rồi với chiếc nậm gỗ, đập chan cht:

- ải ải! Nếu giậy, khổ d chng khổ d, nguy tai thị nguy tai! Cuộc chiếng tranh nếu cứ ko di, ta e nữa mộc mai dng khổ. ny, b quang!
- Dạ.

Vua ht:

- Qung Phing đ Lm Truy ko tới, lm giua ti lại gặp buổi giang nang, trẫm truyền cho giăng gi b quang, xem ai c ti c gang ra gip nước, h!

Hai anh kp ngồi ngoi, một anh mặt đen, ru đỏ, phun ph ph từ thi dương đến mi, một anh mặt trắng, ru vẽ bằng mực, lanh lẹ xắn o, xốc mũ, ma may, uốn o, lm bộ giương sng, cưỡi ngựa, vặn t, nhảy xe đạp. Tiếng cười lại vang lừng. Anh bn phải lắc đầu lắc cổ, ni:

- Đ c ti ph t!

Anh bn tri vươn cổ, phụng phạo tiếp:

- Lại c mỗ t ph!

Rồi cả hai anh cng giơ tay v cng ht:

- Xin Thnh thượng đừng lo.

Đoạn lại cng vnh vo trỏ vo ngực mnh:

- Đ c ti... ph t!

Trn hng ghế đầu, người ta nhăn mặt, bn tn:

- Nhảm qu. Ta phải lừa rồi.
- Phải, họ ni lo, chứ chấn chỉnh ci cc kh g. Vẫn đồ bi tr ấy, c đo kp mới m vẫn ht tch cũ, th c khc trước t no?

Một người tinh mắt, mỉm cười, trỏ ln sn khấu ni:

- Cc ngi thử nhn kỹ xem bọn kp ny l mới hay cũ. Ci anh lần trước ngồi kia, th by giờ bỏ bộ ru ra v ngồi đy. Ci anh ngồi bn ny by giờ vận mũ khc o khc v vẽ mặt khc. Vả được độ một vi thằng kp khổ hoặc con đo ươn, m đ nhặng ln l mới, l chấn chỉnh, th chng mnh chỉ mắc một lần l cng!

Rồi cng thất vọng, rủ nhau ra.

*


Từ hm sau trở đi, chiều no cũng vậy, cỡ độ năm giờ, bọn đo kp ban An Lạc lại mũ mng, phấn sp, ru ria, ngồi trơ tro trn xe cao su, đi diễu qua cc phố để phơi nắng ci đời ht tuồng cn ngắc ngoải. Nhưng những người đ xem diễn qua một tối, họ đều chn ngn. Nghe tiếng trống kn cổ động ầm ĩ, họ cũng biết rằng gnh ht cn sống đ, song, chẳng ai muốn để xem tối nay, trong rạp, bọn vua quan tr hề ấy họ ậm oẹ với nhau những tr g!

Nguyễn Cng Hoan
(Phụ Nữ bn nguy
̣t san số 13 - 1-12-1937)