NGƯỜI GC ĐM

 

Ngọc Giao



Chiều hm nay l rụng như mưa, vng cả giời, vng cả đất. L chết của ngy h nắng đang độ nhạt rụng nhiều đi để cho những cnh l trong xanh như ngọc thạch trồi ra lm tươi dịu những ngy đầu thu đang tới.
L rụng như mưa... Gi giời mnh mang thổi, lm tắt bao nhiu nguồn sống, tn nhẫn m v tnh. Trong hơi gi ro ro, lắng nghe, ai c thấy những tiếng rn nho nhỏ của cnh l ny, l khc khi rời khỏi cnh cy kh? Ai đu th khng biết, ở vườn Bch thảo ny c lo Năm-đin.

Lo Năm-đin nghếch mi mặt ln nhn l rụng, v lo "nghe tiếng rn của l". Thực như vậy đ, lo gi c độc thương l cả bốn ma. Chiều no l rụng nhiều, chiều ấy lo khng thiết ni năng g cả, mi lo mm chặt lại, hai tay lo chắp sau lưng, lo bước củ rủ như con c ốm.
Đừng vội cười lo gi đu phải nh thi sĩ! Cũng đừng bảo ở ci thn gi kh như củi ấy sao lại c thể chứa đựng một tm hồn phiền phức ấy. Khng, ở ci nhn loại ny ai m khng khổ, tm hồn no m chẳng quằn quại trong nguồn sống hng ngy, nhiều hay t m thi.
Lo Năm - đin chịu ci khổ m thầm từ mấy chục năm giời. Trong những chiều l rụng, lo thấy hiện ra một đứa trẻ thơ thẩn nhặt l dưới những gốc cy: ấy l con lo, đứa con gi c tri đo phơ phất trn đầu ngy xưa vẫn ra sn đnh lượm l về đun. Hai cha con heo ht sống ở một căn lều tận gc lng, tưởng chừng được bỏ qun đi, thế m người ta vẫn nhớ đến lo một năm một lần. Ci ngy được người ta nhớ đến, lo chỉ muốn đo lỗ m chui xuống, ở lun dưới đ khng bao giờ ln nữa, nhưng người ta cứ li lo ln để bảo cho lo biết rằng ngho th ngho cũng cần phải lĩnh ci sưu cho được tiếng l người dn lương thiện, chứ lẩn lt như vậy th c khc g con vật.
Lo Năm xấu hổ v bị người ta nhiếc l con vật nn một sớm lo đ đeo khăn gi bỏ lng ra đi. Hai cha con trẩy bộ suốt đến bến đ Tn Đệ, xuống tầu lấy v ln H Nội, thiếu mất cht t, nhưng van lạy mi người ta, người ta chửi dăm ba cu rồi người ta cũng cho ngồi một chỗ.

Lạc vo H Nội, lo hỏi thăm đến xưởng cai xe, xin lĩnh chiếc xe m ko. Nhưng lo khng c thẻ, người cai văng tục vo mặt lo mấy cu, v lại nhiếc lo l con vật, l thằng mọi nh qu biết H Nội l ci g m hng ko xe cho người H Nội, H Nội khng c "36 phố phường" như lo tưởng, H Nội c đủ ba ngn phố - "Lo gi, lo m khng học thuộc bản đồ thnh phố th người ta ở trn lưng lo, người ta đạp sặc tiết lo ra" - g cai xe bảo vậy.
Thế l đủ lắm rồi! Từng nấy lời đủ cho lo bắt đầu run cả người ln. Lo đi ba ngy. Ba ngy đi lo cn cố chịu, chứ đứa con gi nhỏ, thực l no ruột, n ra ở vỉa h như ci giẻ rch. Ci giẻ rch cố nhin l bẩn mắt, cho nn đ c một người hắt n đi.
Hai cha con lo lại lang thang. Kht lắm, c thể ra my nước, v nước l của bể, của sng, của giời. Đi th đnh cố m chịu vậy, cha con lo gi! Đừng c liều mạng m vo mẹt khoai, thng ng của người đn b lương thiện kia đang gnh nghnh ngang trong phố. Đừng c liều mạng ăn một vi bt phở của người đn ng lương thiện kia đang đỗ gnh dưới cột đn. Cha con lo gi khng chạy được đu, v H Nội đủ ba ngn phố đấy, nhưng m chỉ b bằng ci mạng nhện ở gc nh.
May m gặp được Phc tinh: c một b Phn thấy cha con lo đi qua, ngứa miệng gọi đến, rồi bằng lng nui con lo lm con ở.

Con ốm đi mới vo hầu hạ được ba ngy th đ bị ba trận đn. Nhưng đủ ba lần n rnh lẻn được ra đầu phố di cho lo gi nắm cơm chy v vạch o cho lo gi xem những vết roi. Hai cha con thương nhau đứt ruột m khng khc, v khc như mưa như gi ở ngay giữa ci thnh phố m lo đ bắt đầu sợ hi ny th lo quyết l khng dm.
Lo gi bỏ con vng chạy đi, lo tm một gốc cy rất tối ở một phố rất vắng để khc, lo khc cho hết cả nước mắt chứa ngập trong tm hồn. Từ chiều đ, lo khng trở lại nhn con lo nữa. Lo mất ht trong H Nội. Lo xin được chn phu qut đường thnh phố. Sau cng, lo xin được chn gc trong vườn Bch thảo ny. Đ một lần lo đến nh b Phn hỏi con gi lo. B Phn bảo n trốn từ lu. Thế l hai bố con bỏ lạc nhau. Lo đi trong phố, gục đầu xuống ngực m khc, mắt lo đỏ ngầu ln nhn khắp cả mọi người. Lo khng cần giấu rằng lo khc.
Khng ai lm g lo, lo c quyền cứ khc. Lo nghĩ như thế cho đến lc về tới vườn Bch thảo, lo tro ngay ln ngọn tri ni đất để tự do gục xuống, lả người đi.

Ngy ấy đến by giờ đ được bốn năm. Bốn năm trong ci vườn mnh mng, bao nhin l đ trồi ra, bao nhiu l đ rụng đi, l rụng tới tấp v rn ln thảm thiết như buổi chiều thu mới ny khiến lo giợn mnh hơn cả mọi buổi chiều.
Ci vườn sẵn mnh mng sao m chiều nay cng mnh mng đến thế. Sương đ bắt đầu vương trn cc chm cy v trn cc l sen tn ở dưới hồ. Gi heo may chưa đến m lo đ thấy lạnh trong tm hồn v như mọi ma rt mướt, đ sớm thấy nao nao dậy ci tm sự no nng của ng gi T Vũ.
Lo dừng chn lại ngoi tấm ro thp, mấy con hươu sao chạy đến rc đầu vo bn tay lo. Như những con vật lnh hiền của vị lo thần xưa bị đầy ở đất Phin, by hươu ny hễ thấy bng lo tới l chạy cả ra, vẻ mừng rỡ như đn trẻ nhỏ đợi qu.
Những con hươu lng vng điểm trắng ngy thơ m nhanh nhẹn, đng yu biết l bao. Chng nằm ngả nghing trn cỏ xanh chơi với nắng, chng đứng dưới bng cy nghếch mắt ln nhn đn chim sẻ nhảy trn cnh. Giời mưa, chng tụ họp cả trong chuồng, ci chuồng xinh xinh như ci nh hng mt, trong đ chất đầy cỏ tươi. Bầy hươu ngoan ngon sống trn mảnh đất trn c giời, c cả gi giăng, chng khng hề lồng lộn ln lm x lệch bờ ro, lm đứt một lỗ mắt thp căng mỏng mảnh. Chng yn ổn lắm, cũng như những con c th m người ta khiếp sợ ở rừng v xem thường chng ở đy. Những con c th! Được mang danh thế, chứ chng c hại ai đu. Chng lm mo cho trẻ con đa, lm ch cho người lớn suỵt, v lm bạn thn với lo Năm-đin. Lo Năm yu chng bằng tất cả tnh yu dnh dụm tiềm tng trong lng lo. Hng ngy, hai buổi, lo đợi xe thịt người ta ko đến, lo cầm từng miếng thịt tru mến đưa qua song sắt cho con hổ ở chuồng ny con bo ở chuồng ka. Xong rồi lo sang chuồng gấu. Những con gấu đi như người, đa như trẻ, giơ hai chn trước ln đn những miếng dưa đỏ ngon lnh ở tay lo chuyền qua song sắt. Chng ăn rồi chng vục đầu vo bể nước m uống v chạy loạn cả ln. Lo đứng nhn đn vật, mắt nheo lại trong một ci cười kh ho. Lng lo vui cười như lng một người mẹ yu con giữa một bữa cơm gia đnh. Ấy l những người bạn thn của lo, ấy l những đứa con yu của lo. Than i, lo gi c độc! Con lo lạc đu rồi, lo biết thương ai; qu hương la bỏ đ lu rồi, lo cn biết c ai ở ci mặt đất mnh mng ny m yu nữa.

Thế m những người bạn đ, những đứa con đ, từ mấy thng nay đ bỏ lo m đi. Lo khng biết chng đi đu, nhưng lo tin rằng khng phải chng về rừng. Người ta đ dồn chng ln những ci xe bịt sắt chắc chắn gh gớm lắm. Người ta bảo lo gip một tay, lừa cho ci con hổ gi nhất, đ l con hổ qu, vo xe. Lo tro ln nc chuồng ko ci cửa sắt ln, trong khi ấy th người ta th chiếc gy qua song dồn cho n chạy. Con hổ khng nhn thấy lo ở trn nc, nhưng ở trn nc lo ci nhn thấy n. N tập tễnh chạy quanh rồi sau cũng đến phải chui vo trong xe. Lng lo Năm quặn lại, hai bn tay gy yếu bỏ rơi ci cửa chuồng xuống ku vang ln khiến lo giật bắn mnh. Thế l xong việc. Chỉ cn một dẫy chuồng khng. Những con vật gầm gừ trong mấy ci xe bịt kn, lo c thấy chng nữa đu để m nhn chng thm một lần. Người ta đẩy đon xe đi, đon xe đi lẳng lặng như một bọn lữ hnh ở xứ Phi chu, trong một cnh rừng hoang rậm.
Lo nhn theo đon xe, lng chua xt, v mắt lim dim chớp...

Những ci chuồng khng kia đ ph bỏ cả rồi. By giờ chỉ l miếng đất, cỏ đ mọc xanh v những cy mới trồng đ ln cao.Bng tối cng với hơi sương xuống mịt m, Lo Năm đứng ở đy từ lu lắm. Mắt lo mờ đi v hoang mang như thấy trong khoảng tối kia, trn nền cỏ xanh kia, thấp thong những ci bng vng vng của con hổ, con bo đi đi lại lại, những ci bng đen đen của bầy gấu chạy hai chn, dựng thẳng cả mnh ln như người. Lo lại co ro bước. Con bồ nng ở dưới g vẫn x lng đứng yn một chỗ. Khốn nạn, n lại ốm hay sao! Ban chiều lo bơi thuyền ra đổ cho cả mớ c tươi m n cũng khng ăn nhanh nhẹn như mọi ngy.
Gi vẫn ln mạnh thm trong giời tối v l vẫn rụng nhiều. L rụng bao nhiu, lo cng nhớ con gi lo ngy xưa cn mang ci tri đo phơ phất lom khom nhặt l trn sn đnh lng. Lo nhớ con v nhớ bao nhiu đứa trẻ nh người những ngy chủ nhật vẫn vo đy đnh đu, nghịch ct. Chng c những người mẹ lnh hiền ngồi trn ghế ci đầu đan những chiếc tất, những chiếc o xinh xinh cho chng. Chng c những người v vui tươi lc no cũng chạy km để nng đỡ dỗ dnh khi chng ng. Hỡi i, những đứa trẻ con nh người! Nhưng m lo yu chng lắm, c khi lo đa với chng, ngồi yn cho chng nm ct vo đầu, cho chng vuốt ru, cho chng xm vo bịt mắt lo rồi chng trốn đi một chỗ đố lo tm.
Tốt đẹp thay! Những đứa trẻ cn nguyn tnh thiện, chưa biết lm hại ai, cũng chưa bị ai lm hại chng. Chng l những vị thần trong sạch, nhởn nhơ chơi ở ci vườn trần ct bụi ny. Chng gọi lo l đin, v thấy mắt lo lc no cũng đỏ ngầu ngầu, v mỗi lần thấy lo cười th chng ko nhau chạy hết.

By giờ, chủ nhật no lo cũng mong chờ trẻ vo vườn, nhưng m khng thấy nữa. Lo biết rằng chng đ cng những người mẹ lnh hiền kia đi chạy loạn, đến cc nơi nghỉ mt, hay về cc vng qu yn tĩnh.Lo thở di, chua xt thấy mnh mất đi biết bao nhiu những ci thn yu thầm kn của một tấm lng gi đơn độc. Một mnh trong ci vườn tối mnh mng, tiếng guốc của lo qun quẹt trn đường đ, v bng lo, dưới nh đn lờ mờ đục mới bật ln, trộn lẫn với những bng cy chập chờn. Mỏi mệt, lo bước vo trong nh kn, thổi bụi trn chiếc ghế gỗ di, nằm xuống. Mưa ro đổ mau, mưa ro trong ci vườn tối ny, no nuột biết bao nhiu. Lo thao thức nghe tiếng c rc ngoi cy, tiếng vượn ở trong chuồng ai on r ln từng hồi như khc. Lo Năm, bao nhiu lần ngồi dậy, lấy điếu cầy rt một hơi di.

Ngọc Giao

(C gi lng Sơn Hạ - nxb. Tn Dn, 1942).